Khi làm việc trực tuyến—email, cloud, công cụ công ty, ngân hàng—dữ liệu và tài khoản của bạn có thể bị đe dọa nếu thiếu thói quen bảo mật. Mật khẩu yếu, không bật xác thực hai yếu tố và click nhầm link lừa đảo là những rủi ro phổ biến. Bài viết hướng dẫn mật khẩu mạnh, xác thực hai yếu tố (2FA) và các thói quen an toàn khi làm việc trực tuyến.
Mật khẩu mạnh và quản lý mật khẩu
Mật khẩu mạnh thường dài ít nhất 12 ký tự, kết hợp chữ hoa, chữ thường, số và ký tự đặc biệt; tránh thông tin dễ đoán (tên, ngày sinh, “123456”, “password”). Không dùng chung một mật khẩu cho nhiều tài khoản—nếu một site bị lộ, kẻ xấu có thể thử đăng nhập elsewhere. Cách tốt nhất là dùng trình quản lý mật khẩu (password manager) như Bitwarden, 1Password hoặc KeePass: lưu mật khẩu mã hóa, tạo mật khẩu ngẫu nhiên và chỉ cần nhớ một mật khẩu chính.
Mật khẩu chính của trình quản lý (master password) cần đặc biệt mạnh và không lưu ở đâu khác. Nếu quên master password, bạn có thể mất quyền truy cập tất cả mật khẩu đã lưu—vì vậy một số người ghi ra và cất ở nơi an toàn tại nhà. Đồng bộ đám mây (Bitwarden, 1Password) tiện cho nhiều thiết bị nhưng cần đảm bảo tài khoản đám mây cũng được bảo vệ bằng 2FA.
Bật xác thực hai yếu tố (2FA)
2FA yêu cầu thêm bước xác nhận—thường là mã từ app (Google Authenticator, Microsoft Authenticator) hoặc SMS—khi đăng nhập. Nhờ đó dù ai đó có mật khẩu của bạn cũng khó chiếm tài khoản. Nên bật 2FA cho ít nhất: email (Gmail, Outlook), tài khoản ngân hàng và app thanh toán, tài khoản công việc (Slack, Google Workspace, GitHub), và mạng xã hội nếu dùng cho công việc. Ưu tiên app authenticator hơn SMS vì SMS có thể bị chuyển hướng (SIM swap).
Thói quen an toàn khi làm việc online
Không click link hoặc mở file đính kèm từ email/lời nhắn lạ hoặc không rõ nguồn gốc—đây là cách phishing phổ biến để đánh cắp mật khẩu hoặc cài mã độc. Khi nghi ngờ, kiểm tra URL (có đúng domain công ty/ngân hàng không) hoặc liên hệ trực tiếp qua kênh chính thống. Cập nhật hệ điều hành và ứng dụng thường xuyên để nhận bản vá bảo mật. Trên máy công ty, không cài phần mềm trái phép hoặc truy cập trang web không liên quan công việc.
Mạng và thiết bị
Tránh làm việc nhạy cảm (đăng nhập ngân hàng, nhập mật khẩu) qua WiFi công cộng không mã hóa; nếu bắt buộc, dùng VPN đáng tin cậy. Khóa màn hình khi rời bàn làm việc và đặt mật khẩu/PIN cho điện thoại. Sao lưu dữ liệu quan trọng định kỳ (Google Drive, OneDrive, ổ ngoài) để tránh mất khi thiết bị hỏng hoặc bị xâm nhập.
Nếu nghi ngờ tài khoản bị xâm nhập
Đổi mật khẩu ngay và bật 2FA nếu chưa bật. Kiểm tra danh sách thiết bị đăng nhập (Gmail, Facebook, ngân hàng) và đăng xuất các phiên lạ. Bật thông báo đăng nhập mới nếu dịch vụ hỗ trợ. Nếu dùng chung mật khẩu với tài khoản khác, đổi luôn các tài khoản đó. Với email công việc hoặc dữ liệu nhạy cảm, báo cho bộ phận IT hoặc quản trị. Lưu ý: nhiều vụ lừa đảo bắt đầu từ email hoặc tin nhắn giả mạo—luôn kiểm tra địa chỉ người gửi và không truy cập link qua email khi nghi ngờ.
Mã hóa và sao lưu dữ liệu nhạy cảm
Với tài liệu công việc hoặc dữ liệu cá nhân nhạy cảm, nên lưu trong ổ hoặc thư mục được mã hóa (BitLocker trên Windows, FileVault trên Mac, hoặc VeraCrypt đa nền tảng). Khi gửi file qua email hoặc cloud, dùng mật khẩu bảo vệ file hoặc link có thời hạn. Sao lưu định kỳ ra ổ ngoài hoặc cloud an toàn (đã bật 2FA) giúp bạn không mất dữ liệu khi máy hỏng hoặc bị ransomware. Tại Việt Nam, nhiều doanh nghiệp yêu cầu nhân viên tuân thủ chính sách bảo mật nội bộ—nắm rõ quy định và không lưu dữ liệu công ty lên thiết bị cá nhân nếu không được phép.
Tóm tắt cho người làm việc trực tuyến tại Việt Nam
Dùng mật khẩu mạnh và trình quản lý mật khẩu; bật 2FA cho email, ngân hàng và tài khoản công việc; không click link lạ và cập nhật phần mềm thường xuyên; bảo vệ thiết bị và mạng khi làm từ xa; biết cách xử lý khi nghi ngờ tài khoản bị xâm nhập. Mã hóa và sao lưu dữ liệu nhạy cảm giúp bảo vệ thêm khi thiết bị bị mất hoặc bị tấn công. Tại Việt Nam, lừa đảo qua email và tin nhắn giả mạo ngân hàng, công ty vẫn rất phổ biến—luôn kiểm tra địa chỉ người gửi và URL trước khi nhập thông tin. Kiểm tra cài đặt quyền riêng tư trên tài khoản mạng xã hội và cloud để tránh lộ thông tin. Nếu công ty bạn cung cấp đào tạo bảo mật hoặc chính sách mật khẩu, hãy tuân thủ; nhiều sự cố rò rỉ bắt nguồn từ thói quen đơn giản như dùng chung mật khẩu hoặc click link trong email lạ. Kiểm tra cài đặt quyền riêng tư trên tài khoản mạng xã hội và cloud (ai có thể xem, ai có thể tải file) để tránh lộ thông tin nhạy cảm. Những bước đơn giản này giúp giảm đáng kể rủi ro mất dữ liệu và tài khoản, đặc biệt khi làm việc từ xa hoặc dùng chung không gian làm việc.