Quỹ dự phòng khẩn cấp là khoản tiền bạn để dành cho những tình huống bất ngờ: mất việc, ốm đau, sửa nhà, xe hỏng… Khi có quỹ này, bạn không phải vay mượn hay bán tài sản trong lúc căng thẳng. Xây dựng quỹ từ con số 0 nghe có vẻ khó, nhưng chỉ cần bắt đầu với số nhỏ và kiên trì.
Bạn cần bao nhiêu tiền trong quỹ dự phòng?
Chuẩn phổ biến là 3–6 tháng chi tiêu thiết yếu. “Thiết yếu” gồm: tiền thuê nhà (hoặc trả góp), ăn uống, đi lại, điện nước, bảo hiểm, thuốc men, và các khoản bắt buộc khác—không tính giải trí hay mua sắm. Bạn cộng tổng số tiền bạn thực sự chi mỗi tháng cho những thứ không thể cắt, rồi nhân với 3 (tối thiểu) hoặc 6 (an toàn hơn).
Ví dụ: mỗi tháng bạn chi 12 triệu cho thiết yếu thì quỹ dự phòng nên từ 36 triệu (3 tháng) đến 72 triệu (6 tháng). Nếu công việc không ổn định hoặc bạn là lao động tự do, nên hướng tới 6 tháng hoặc hơn.
Cách tiết kiệm dần từ con số 0
Đừng chờ đến khi “đủ tiền” mới bắt đầu. Hãy đặt mục tiêu nhỏ: tháng đầu 1 triệu, tháng sau 1,5 triệu… Miễn là bạn gửi đều đặn vào nơi riêng. Ưu tiên quỹ dự phòng trước khi đầu tư dài hạn: đầu tư có rủi ro và có thể mất thanh khoản, còn quỹ khẩn cấp phải luôn sẵn khi cần.
Mẹo: ngay khi nhận lương, chuyển ngay phần dành cho quỹ dự phòng sang tài khoản/ví riêng. Coi đó là “chi phí” bắt buộc, không phải “còn dư thì mới để dành”.
Nên giữ quỹ dự phòng ở đâu?
Quỹ khẩn cấp cần hai đặc tính: an toàn và thanh khoản cao (rút được nhanh khi cần). Tại Việt Nam bạn có thể cân nhắc: (1) Tài khoản tiết kiệm có kỳ hạn ngắn (1 tháng, 3 tháng) tại ngân hàng—lãi suất thấp nhưng an toàn, rút về trong vài ngày. (2) Tiền gửi không kỳ hạn—rút bất cứ lúc nào, lãi suất rất thấp. (3) Một phần trong ví điện tử hoặc tài khoản thanh toán nếu bạn muốn có sẵn tiền mặt ảo ngay. Không nên đưa quỹ dự phòng vào chứng khoán, quỹ cổ phiếu hay bất động sản—những kênh này biến động và không đảm bảo rút đúng lúc.
Khi nào được dùng quỹ dự phòng?
Chỉ dùng khi thực sự khẩn cấp: mất thu nhập đột ngột, bệnh nặng, tai nạn, sửa chữa nhà/xe không thể trì hoãn. Không dùng cho du lịch, mua đồ mới hay đầu tư. Sau khi dùng, hãy lên kế hoạch bù lại phần đã chi càng sớm càng tốt để quỹ luôn đủ mức mục tiêu.
Quỹ dự phòng và bảo hiểm
Quỹ dự phòng không thay thế bảo hiểm. Bảo hiểm sức khỏe, bảo hiểm tai nạn hoặc bảo hiểm thất nghiệp (nếu có) giúp giảm gánh nặng khi rủi ro xảy ra; quỹ dự phòng bù cho các khoản tự trả, thời gian chờ bồi thường hoặc các tình huống bảo hiểm không chi trả. Nên có cả hai: bảo hiểm để chuyển rủi ro lớn, quỹ dự phòng để linh hoạt chi tiêu khi cần. Nếu bạn là lao động tự do (freelancer, kinh doanh), quỹ dự phòng thậm chí quan trọng hơn vì không có chế độ trợ cấp thất nghiệp hay bảo hiểm do công ty đóng.
Sau khi đạt mục tiêu 3–6 tháng
Khi quỹ dự phòng đã đủ mức 3–6 tháng chi tiêu thiết yếu, bạn có thể chuyển phần tiền tiết kiệm tiếp theo sang các mục tiêu khác: đầu tư dài hạn (quỹ, cổ phiếu), trả nợ lãi cao, hoặc tiết kiệm cho mục đích lớn (mua nhà, du lịch). Vẫn nên duy trì thói quen “trả tiền cho mình trước”—sau khi trừ chi tiêu thiết yếu, ưu tiên một phần cho tiết kiệm hoặc đầu tư mỗi tháng. Nếu chi tiêu tăng (ví dụ sinh con, chuyển nhà), hãy tính lại mức quỹ dự phòng mới và bù thêm cho đủ. Không nên đưa quỹ dự phòng vào chứng khoán hay đầu tư rủi ro—khi cần tiền gấp, thị trường có thể đang lao dốc và bạn phải bán lỗ. Một số ngân hàng tại Việt Nam có tài khoản tiết kiệm tự động: bạn chuyển tiền từ tài khoản thanh toán sang tiết kiệm theo lịch (ví dụ mỗi tháng sau ngày nhận lương), giúp quỹ dự phòng tăng dần mà không cần nhớ chuyển tay. Quỹ dự phòng không phải “để đó mãi”—nó là lớp đệm; khi dùng xong hãy bù lại và tiếp tục xây các mục tiêu tài chính tiếp theo.
Nếu bạn đang có nợ lãi cao (thẻ tín dụng, vay tiêu dùng), có thể vừa trả nợ vừa tích lũy quỹ tối thiểu 1–2 tháng chi tiêu; sau khi giảm nợ, tăng tốc xây quỹ lên 3–6 tháng.
Xây quỹ dự phòng từ con số 0 là một trong những bước tài chính quan trọng nhất bạn có thể làm. Bắt đầu nhỏ, duy trì đều đặn và giữ tiền ở nơi an toàn, thanh khoản—bạn sẽ ngủ ngon hơn khi biết mình đã chuẩn bị cho những ngày khó khăn. Quỹ dự phòng và bảo hiểm bổ sung cho nhau—cả hai đều cần cho an toàn tài chính. Bắt đầu với số tiền nhỏ mỗi tháng và tăng dần khi thu nhập ổn định. Chỉ dùng quỹ khi thực sự khẩn cấp và bù lại ngay khi có thể. Quỹ dự phòng giúp bạn an tâm và tránh vay nợ lãi cao khi có việc đột xuất. Mục tiêu 3–6 tháng chi tiêu thiết yếu là chuẩn phổ biến và dễ theo dõi.