Nhiều người trẻ Việt Nam đang tìm kiếm một cách quản lý tài chính vừa cho phép họ tận hưởng cuộc sống hiện tại, vừa không bỏ bê tương lai. “Tiết kiệm mềm” (soft saving) chính là xu hướng cân bằng giữa chi tiêu có ý nghĩa và dành dụm—không ép bản thân sống khắc khổ, nhưng vẫn có kế hoạch rõ ràng cho các mục tiêu dài hạn.
Tiết kiệm mềm là gì?
Tiết kiệm mềm không có nghĩa là không tiết kiệm. Đây là cách bạn chủ động phân bổ thu nhập: một phần cho nhu cầu thiết yếu, một phần cho trải nghiệm và sở thích, và một phần cho tương lai. Khác với “tiết kiệm cứng”—cắt giảm tối đa mọi thứ để dồn tiền—tiết kiệm mềm giúp bạn duy trì lâu dài vì không tạo cảm giác bị tước đoạt. Bạn vẫn được ăn ngon, đi chơi, mua sắm trong mức đã định, đồng thời biết rằng phần tương lai đã được chăm sóc.
Gen Z và Millennials tại Việt Nam thường có thu nhập chưa cao nhưng lại đặt nặng trải nghiệm: du lịch, ăn uống, học kỹ năng mới. Tiết kiệm mềm cho phép bạn vẫn làm những điều đó, nhưng trong khuôn khổ có tính toán. Thay vì cảm thấy tội lỗi mỗi khi chi tiêu cho bản thân, bạn có một “ngân sách mong muốn” rõ ràng—chi trong đó thì không cần day dứt.
Khái niệm này trở nên phổ biến khi nhiều chuyên gia tài chính nhận ra rằng lời khuyên “cắt hết, tiết kiệm tối đa” khiến không ít người bỏ cuộc sau vài tháng. Tiết kiệm mềm là cách tiếp cận thực tế hơn: bền vững theo năm tháng vì phù hợp với tâm lý và lối sống.
Tại sao không nên ép bản thân tiết kiệm cứng nhắc?
Khi bạn cắt giảm quá mức—không bao giờ đi cà phê, không mua gì cho bản thân, luôn từ chối mọi cuộc hẹn—bạn dễ rơi vào hai trạng thái: kiệt sức và bỏ cuộc, hoặc “vỡ trận” một lần và xả tiền không kiểm soát. Cả hai đều không bền vững.
Tiết kiệm mềm giúp bạn xây dựng thói quen tài chính lâu dài vì nó phù hợp với cuộc sống thực tế: bạn vẫn có thể đi chơi với bạn bè, mua một món đồ yêu thích định kỳ, hoặc đầu tư vào khóa học—nhưng với một tỷ lệ rõ ràng so với phần dành dụm.
Áp dụng quy tắc 50/30/20 (hoặc tùy chỉnh)
Một cách phổ biến để bắt đầu là quy tắc 50/30/20: 50% thu nhập cho nhu cầu thiết yếu (nhà ở, ăn uống cơ bản, đi lại, bảo hiểm), 30% cho mong muốn (giải trí, mua sắm, du lịch), 20% cho tiết kiệm và trả nợ.
Tại Việt Nam, tỷ lệ có thể điều chỉnh tùy thu nhập và nơi sống. Ví dụ nếu bạn ở Hà Nội hoặc TP.HCM và thuê trọ, phần “nhu cầu” có thể lên 55–60%. Khi đó bạn có thể giảm “mong muốn” xuống 25% và giữ 15–20% cho tiết kiệm. Điều quan trọng là có một tỷ lệ cố định và theo dõi hàng tháng. Bạn có thể dùng sổ tay, file Excel hoặc app quản lý chi tiêu để kiểm tra xem mình có đang nằm trong khuôn khổ đã đặt ra hay không.
Một số bạn trẻ chia sẻ họ bắt đầu với 60/25/15 (nhu cầu / mong muốn / tiết kiệm) vì thuê nhà và sinh hoạt ở thành phố lớn tốn kém. Sau vài năm khi thu nhập tăng, họ chuyển dần sang 50/30/20 hoặc thậm chí dành 25% cho tiết kiệm và đầu tư. Không có một con số duy nhất đúng—hãy chọn tỷ lệ bạn có thể duy trì ít nhất sáu tháng đến một năm.
Tự động hóa tiết kiệm
Ngay khi nhận lương, hãy chuyển ngay phần tiết kiệm sang một tài khoản riêng (hoặc quỹ tiết kiệm, ví điện tử không dùng đến). Như vậy bạn chỉ “sống” với số tiền còn lại và không bị cám dỗ chi tiêu phần dành dụm. Nhiều ngân hàng và app tại Việt Nam hỗ trợ chuyển tự động theo ngày cố định—bạn chỉ cần thiết lập một lần. Cách này đặc biệt hiệu quả với người hay quên hoặc dễ bị “động tay” khi thấy số dư cao.
Nếu bạn nhận lương qua chuyển khoản, hãy đặt lời nhắc hoặc lịch chuyển tiền vào đúng ngày lương. Một mẹo nhỏ: mở tài khoản tiết kiệm ở ngân hàng khác với tài khoản chi tiêu hàng ngày, và không cài app ngân hàng đó trên điện thoại—bạn sẽ ít có xu hướng rút ra khi chỉ “hơi thiếu” một chút.
Ưu tiên trải nghiệm có ý nghĩa
Tiết kiệm mềm không có nghĩa là chi tiêu vô tội vạ cho “mong muốn”. Hãy ưu tiên những trải nghiệm thực sự khiến bạn hài lòng: một chuyến đi với người thân, khóa học nâng cao kỹ năng, hoặc món đồ dùng lâu dài. Hạn chế chi theo cảm xúc hoặc để “bằng bạn bằng bè”—đó mới là cách vừa sống tốt vừa dành dụm.
Trước khi mua một món đồ hoặc đăng ký một dịch vụ, hãy tự hỏi: món này có mang lại giá trị lâu dài không, hay chỉ thỏa mãn nhất thời? Ví dụ: một bữa ăn với bạn bè thân có thể đáng giá hơn nhiều so với mua đồ dùng một lần rồi bỏ xó. Cách nghĩ này giúp bạn phân bổ 30% “mong muốn” một cách có ý thức thay vì tiêu tan vào những khoản nhỏ lẻ không nhớ nổi.
Gợi ý cho người trẻ tại Việt Nam
Nếu bạn mới đi làm, hãy bắt đầu với 10–15% thu nhập cho tiết kiệm. Khi lương tăng hoặc giảm bớt khoản chi không cần thiết, hãy tăng dần lên 20%. Đặt mục tiêu ngắn hạn (quỹ dự phòng 3–6 tháng) và dài hạn (mua nhà, hưu trí) để có động lực. Khi đạt mốc quỹ dự phòng, bạn có thể chuyển một phần sang đầu tư dài hạn thay vì chỉ gửi tiết kiệm—nhưng chỉ khi bạn đã hiểu rủi ro và không cần số tiền đó trong vài năm tới.
Tại Việt Nam, lạm phát và chi phí sinh hoạt có xu hướng tăng theo từng năm. Tiết kiệm mềm giúp bạn vừa thích nghi với cuộc sống hiện tại vừa không bỏ lỡ cơ hội tích lũy. Nhiều người trẻ chia sẻ rằng sau khi áp dụng tỷ lệ rõ ràng và tự động hóa chuyển tiền, họ cảm thấy nhẹ nhàng hơn khi chi tiêu phần “mong muốn” vì biết phần tương lai đã được chăm sóc.
Những sai lầm nên tránh
Một số bạn trẻ nghĩ “tiết kiệm mềm” nghĩa là chi trước, để dành phần còn lại. Cách này rất dễ khiến cuối tháng chẳng còn gì. Hãy luôn ưu tiên chuyển phần tiết kiệm đi trước, sống với phần còn lại. Sai lầm thứ hai là không theo dõi chi tiêu—bạn nghĩ mình đang trong khuôn khổ nhưng thực tế phần “mong muốn” vượt ngân sách. Ghi chép hoặc dùng app vài tháng đầu sẽ giúp bạn có cảm giác đúng về dòng tiền. Cuối cùng, đừng so sánh tỷ lệ tiết kiệm của mình với người khác: hoàn cảnh mỗi người khác nhau, quan trọng là bạn kiên trì và tăng dần khi có thể.
Cuối cùng, tiết kiệm mềm là tìm điểm cân bằng riêng của bạn: đủ để tương lai an tâm, nhưng không đến mức hiện tại luôn thiếu thốn. Điều chỉnh dần theo hoàn cảnh và kiên nhẫn với bản thân—xây dựng thói quen tài chính là một hành trình dài. Hãy xem mỗi tháng là một bước nhỏ, và sau một năm bạn sẽ thấy rõ sự khác biệt.